Wanneer neem je afscheid? Over euthanasie bij een ziek huisdier

Je kijkt naar hem en weet het eigenlijk al. Maar je wilt het nog niet weten. Je zoekt naar tekens dat het nog goed gaat en vindt er soms ook een. Hij at vandaag een hapje. Hij bewoog zijn staart. Maar daarna lag hij weer te staren, ergens ver weg.

Er zijn maar weinig beslissingen in het leven waarbij jij letterlijk beslist over het einde van een leven dat jou vertrouwt. Dat is een enorm gewicht. En het wordt zwaarder gemaakt door de omgeving mensen die zeggen dat je het "te lang wacht" of juist "te snel gaat", door twijfel over wat het dier zelf zou willen als het dat kon zeggen, door de angst om het verkeerd te doen.

Wat onderzoek naar rouw en verlies ons leert, is dat anticiperende rouw het rouwen vóórdat het verlies er is net zo reëel en zwaar kan zijn als rouw erna. Je rouwt al terwijl je dier nog leeft.

Dat is niet pathologisch. Dat is liefde.

Dierenartsen gebruiken verschillende hulpmiddelen om de kwaliteit van leven te beoordelen. Een veelgebruikte methode is de HHHHHMM-schaal van dierenarts Alice Villalobos, die staat voor: Hurt (pijn), Hunger (honger), Hydration (hydratatie), Hygiene (hygiëne), Happiness (geluk), Mobility (beweeglijkheid) en More good days than bad (meer goede dan slechte dagen).

Het gaat er niet om dat je dier aan alle criteria voldoet. Het gaat erom of er nog meer goede dagen zijn dan slechte.

Of er nog momenten zijn van vreugde, verbinding, comfort. En of de last van het lijden die momenten overtreft.

Dat is geen rekensom.

Je dierenarts kan je informeren over de medische toestand van je dier: wat de prognose is, hoeveel pijn er is, welke behandelopties er nog zijn en wat die behandelingen betekenen voor de kwaliteit van leven.

Dat is waardevolle informatie neem er de tijd voor, stel vragen, vraag om een tweede mening als je daar behoefte aan hebt.

Wat je dierenarts niet voor je kan doen, is de beslissing nemen.

Die ligt bij jou.

En hoewel dat zwaar voelt, is het ook een vorm van respect voor de relatie die jij en je dier hadden, en voor jouw rol als verzorger.

Als je praat met mensen die dit achter de rug hebben, hoor je soms: "Ik wist het gewoon."

Niet rationeel, niet via een checklist. Maar iets wat klopte. Een blik van het dier. Een dag waarop er niets meer was van wat het altijd had.

Anderen zeggen: "Ik had het eerder moeten doen." Maar ook: "Ik ben blij dat ik hem nog even thuis had."

Allebei zijn eerlijke, menselijke reacties. Allebei zijn goed.

Er is geen goed moment. Wel een moment waarop jij kunt zeggen: ik heb gedaan wat ik kon.

Of je nu kiest voor euthanasie of voor palliatieve zorg totdat het dier op natuurlijke wijze overlijdt daarna begint het rouwen. En dat rouwen mag er zijn, volledig en zonder minimalisering.

Veel mensen ervaren schuld na de beslissing ook als ze weten dat het de juiste was.

Onderzoek naar anticiperende rouw en besluit gerelateerde rouw suggereert dat dit een normale reactie is. Je hebt een einde gemaakt aan iets wat je lief was. Dat je dat deed uit liefde, verandert het verlies niet maar het geeft het wel een fundament.

Sommige mensen zoeken steun bij een dierenarts die gespecialiseerd is in palliatieve zorg.

Anderen praten met vrienden of familie. Weer anderen zoeken een plek waar ze dit proces kunnen benoemen zonder dat iemand er direct iets mee moet doen.

Als er kinderen in het gezin zijn, is de vraag hoe je hen betrekt. De algemene lijn in onderzoek naar kinderontwikkeling en rouw is: wees eerlijk, wees concreet, en betrek kinderen waar mogelijk bij het afscheid.

Dat geeft hen een kans om afscheid te nemen en voorkomt dat het verlies plotseling en onbegrijpelijk voelt.

Of je kinderen meeneemt naar de dierenarts is een persoonlijke keuze. Wat wel helpt: ze van tevoren vertellen wat er gaat gebeuren, in taal die past bij hun leeftijd.

Soms begint het rouwen al vóór de euthanasie anticiperend, geleidelijk, terwijl je dier nog leeft maar langzaam minder wordt. Soms begint het pas daarna, als de stille woning opeens zo anders voelt.

Het Duale Procesmodel van Stroebe en Schut beschrijft hoe mensen in rouw voortdurend schommelen tussen de pijn van het verlies en het langzaam weer oprichten van het leven. Dat geldt ook hier.

Je zult momenten hebben waarop je hem zo erg mist dat je adem stokt. En momenten waarop je gewoon koffie zet en voor even niet denkt.

Allebei zijn goed. Allebei zijn rouw.

Een plek voor dit gesprek

Op talktobenji.com kun je terecht als je deze beslissing verwerkt of je er nu nog midden in zit, of er al doorheen bent. Je kunt je gedachten hardop maken, je vragen benoemen, of gewoon zeggen wat er is. Benji is geen dierenarts en geen therapeut, maar wel een gesprekspartner die er altijd is.