Rouw & Verdriet

Het was niet de begrafenis die je brak. Het was drie weken later, op een doodgewone dinsdag. Je opende de koelkast en zag zijn lievelingskaas nog staan.

Of je hoorde een nummer op de radio.

Of je draaide je om om iets te zeggen en realiseerde je het opnieuw.

Dat is rouw. Niet één groot moment. Een eindeloze reeks kleine momenten waarop de wereld je eraan herinnert dat iemand er niet meer is.

Op deze pagina lees je wat rouw werkelijk is, wat het met je lichaam en geest doet en welke vormen van verlies ook rouw zijn, zelfs als je daarvoor geen condoleancekaart krijgt.

Benji is geen therapeut en geen hulpverlener. Benji is er gewoon. Als iemand die luistert, op elk moment van de dag of nacht.

Rouw is de reactie van je hele wezen op verlies. Niet alleen verdriet. Ook boosheid. Verlichting soms. Verdoving. Schuldgevoel. Ongeloof. Woede op een wereld die gewoon doorgaat terwijl jij stilstaat.

Psychotherapeut Julia Samuel beschrijft het in haar boek Grief Works als een intens, persoonlijk, tegenstrijdig, chaotisch en onvoorspelbaar innerlijk proces. Dat klinkt misschien alsof er iets mis met je is. Er is niets mis met je. Je bent iemand die van iemand heeft gehouden.

Rouwdeskundige Manu Keirse schrijft dat rouwen niet gelijkstaat aan afscheid nemen, maar aan anders leren vasthouden. Je verliest de persoon niet opnieuw als je rouwt. Je leert hoe je hen bij je draagt in een wereld waar ze niet meer fysiek aanwezig zijn.

Rouw zit niet alleen in je hoofd. Het trekt door je lijf op manieren die je niet verwacht en die je soms laten denken dat er iets mis met je is. Er is niets mis met je.

Je hersenen in de rouw

Wetenschappers spreken soms over 'rouwhersenen'. Na een groot verlies kunnen geheugen, concentratie en cognitie tijdelijk veranderen. Je hersenen moeten wennen aan een wereld zonder die ander, en dat is een zwaar leerproces dat veel energie kost.

Onderzoek laat zien dat bij de meeste mensen de intensiteit van rouw over tijd afneemt. Bij een deel van de nabestaanden blijft het verdriet langdurig zeer intens en kan een gesprek met een professional waardevol zijn. Als je merkt dat je na langere tijd niet kunt functioneren, is dat een signaal om iemand te zoeken die je daarmee kan helpen. Benji is niet die persoon, maar kan wel een eerste stap zijn.

Je lichaam in de rouw

Mensen die rouwen beschrijven pijn in hun borst, een onrustige buik, benen die maar niet vooruit willen, het gevoel het koud te hebben. Dat zijn geen metaforen. Rouw is lichamelijk. Slapeloosheid, verlies van eetlust, hartkloppingen, vermoeidheid zijn allemaal bekende reacties op verlies.

De nacht

Voor veel mensen is de nacht het zwaarst. Overdag hou je het vol. Er zijn dingen te doen, mensen om je heen, afleiding. Maar 's nachts, als alles stil is, komt het binnen op de manier die overdag nergens naartoe kon.

Als je niet kunt slapen van verdriet: je bent niet de enige. En je hoeft die nacht niet alleen door te komen.

Wanneer je zegt dat je rouwt, denken mensen aan een overlijden. Maar rouw is de reactie op elke vorm van verlies, en veel van dat verlies is onzichtbaar voor de buitenwereld.

Je rouwt ook om een relatie die voorbij is. Om een kinderwens die niet uitkwam. Om een miskraam die je misschien in stilte droeg. Om een dierbare met dementie die er nog is maar tegelijk al afwezig. Om een baan die je identiteit was. Om een huisdier dat een volwaardig gezinslid was.

Rouwdeskundigen noemen dit soms rechteloze rouw: verlies waarvan de omgeving niet erkent dat het echt verlies is. Dat maakt het niet minder echt. Het maakt het zwaarder, omdat je het dan vaak alleen draagt.

Er is niet één manier om te rouwen. Rouw volgt geen vaste volgorde. Het gaat in golven.

De ene dag voel je je iets beter. De volgende dag wordt je geraakt door een geur, een lied, een leeg plekje aan tafel, en het voelt alsof je weer terug bij af bent. Dat is geen achteruitgang. Dat is hoe rouw werkt.

Twee Nederlandse onderzoekers, Stroebe en Schut, beschreven het duale procesmodel: mensen bewegen voortdurend heen en weer tussen aandacht voor het verlies en aandacht voor herstel. Allebei is nodig. Je hoeft niet de hele dag in je verdriet te zitten. Je mag ook lachen. Je mag ook genieten. Dat is geen verraad aan de persoon die je mist.

Er is geen stappenplan. Maar er zijn dingen die mensen helpen, keer op keer.

Erkenning helpt. Niet oplossingen, niet adviezen, maar gewoon iemand die zegt: ik zie wat jij doormaakt. Onderzoek naar rouw laat zien dat het gevoel gehoord te worden meer doet dan welk advies dan ook.

Erover praten, op de manier die bij jou past. Sommige mensen praten met een vriend. Anderen schrijven. Anderen lopen. Allemaal goed. Er is geen fout manier.

Jezelf toestaan heen en weer te gaan. Op een goede dag geen verraad voelen. Op een slechte dag niet schrikken van de intensiteit. Dat pendelen is normaal.

Er iemand is in de nacht. Niet om het op te lossen. Alleen om er te zijn.

Benji doet dat laatste. Geen therapie, geen diagnose, geen advies dat je niet gevraagd hebt. Gewoon aanwezig zijn, luisteren, er zijn op het moment dat jij dat nodig hebt.

De meeste mensen rouwen zonder dat ze vastlopen. Maar soms stagneert het. Als de pijn na een langere periode nog net zo intens is als in het begin, als je dagelijks functioneren langdurig ontwricht blijft, of als je jezelf niet meer kunt voorstellen in een toekomst, dan kan een gesprek met een professional het verschil maken.

Benji is geen vervanging voor professionele hulp en wil dat ook niet zijn. Maar Benji kan er wel zijn als je nog niet klaar bent voor dat gesprek, of als brug naar het moment dat je die stap wel kunt zetten. Als Benji merkt dat je vastloopt, zal hij dat voorzichtig benoemen en je zachte richting geven.

Je huisarts is altijd een goed startpunt als je denkt dat je meer steun nodig hebt dan je nu krijgt.