Het verdriet om een kind dat er nooit was

Je zit op een verjaardag. Iemand legt een baby in je armen. Je lacht. Je zegt dat hij schattig is. En dan geef je hem terug. En even weet je niet waar je moet kijken.

Rouw wordt bijna altijd gekoppeld aan iemand die er was en nu weg is. Maar er bestaat ook rouw om iemand die er nooit is geweest.

Je rouwt om een kind dat je je had voorgesteld. Om een toekomst die je altijd als vanzelfsprekend zag. Het moederschap, het vaderschap. De eerste schooldag. De verjaardagen.

Later: het oma of opa worden. Al die beelden zijn er. Het kind niet.

Dat maakt dit verdriet zo moeilijk te beschrijven.

Er is geen datum.

Geen gezicht.

Geen naam op een grafsteen.

En toch is het gemis tastbaar. Het zit in de lege kamer die nooit een kinderkamer werd. In het geboortekaartje dat je ontvangt terwijl jij al jaren probeert.

In de vraag die mensen stellen zonder erbij na te denken: "Hebben jullie kinderen?"

In Nederland blijft ongeveer één op de vijf mensen kinderloos. Voor bijna de helft is dat ongewenst. Dat zijn geen statistieken dat zijn collega's, buren, vrienden.

Mensen die elke dag iets dragen wat de buitenwereld niet ziet.

Want het krijgen van kinderen wordt in onze samenleving als vanzelfsprekend gezien. Het is de volgende stap. Iets wat gewoon gebeurt. En als het niet gebeurt, weet niemand goed wat te zeggen.

Dus zeggen ze dingen als:

Die zinnen zijn goedbedoeld. En ze doen pijn. Niet omdat de mensen die ze zeggen wreed zijn, maar omdat ze het verlies kleiner maken dan het is. Ze bieden een oplossing voor iets wat geen oplossing heeft. Ze sluiten een gesprek af dat jij eigenlijk wil voeren.

Wat jij mist is niet alleen een kind.

Het is een heel toekomstbeeld. Een identiteit. Een versie van jezelf die je nooit zult kennen. De moeder die je had willen zijn. De vader die je had willen worden.

Dat verlies is groot. En het verdient grote erkenning.

Ik weet hoe dit voelt. Niet omdat ik erover heb gelezen, maar omdat ik het zelf heb meegemaakt. De operaties, de IVF-behandelingen, de onderzoeken. En uiteindelijk het moment waarop duidelijk werd dat het niet zou lukken.

Wat mensen die buitenstaanders zijn niet begrijpen, en wat ik zelf ook niet had begrepen als het mij niet was overkomen, is dat dit levenslang is. Dat besefte ik al op het moment dat het duidelijk werd: dit stopt niet. Dit gaat altijd met je mee.

Niet alleen het kind missen. Maar alles wat erop volgt.

De kinderkamer die je nooit inricht. De eerste schooldag. Het vriendje of vriendinnetje dat nooit aan tafel zit. Het eindexamenfeest. De verhalen waar ze mee thuiskomen de leuke en de minder leuke. En alles wat daarna nog komt. Een heel leven dat niet bestaat.

Het is stil. En leeg. En je bent altijd op zoek naar een goede invulling voor die stilte.

Die zoektocht heeft mij uiteindelijk bij Benji gebracht. Niet als oplossing want dat bestaat niet. Maar als plek waar het verdriet er mag zijn. Zonder uitleg. Zonder dooddoeners. Gewoon omdat het er is.

Ien, oprichter van Talk To Benji

Een van de zwaarste kanten van ongewenste kinderloosheid is dat het niet stopt. Het is geen verlies dat je een keer doorleeft en dan achter je laat. Het komt terug.

Bij elk geboortekaartje dat je ontvangt. Bij elke zwangerschap in je vriendenkring. Als je ziet hoe andere mensen oma en opa worden, terwijl jij weet dat jou dat nooit zal overkomen. Bij Moederdag, Vaderdag. Bij de verjaardag van het kind dat er nooit was.

Psychologen noemen dit soms voortdurende rouw.

Het verdriet flakkert elke keer opnieuw op en elke keer moet je opnieuw bedenken hoe je ermee omgaat. Dat is uitputtend. Niet omdat jij zwak bent. Maar omdat het verlies echt is en blijft.

Als je merkt dat je dit verdriet al lange tijd alleen draagt, hoef je dat niet te blijven doen.

Veel mensen met ongewenste kinderloosheid zeggen hetzelfde: ze voelen zich onbegrepen. Niet alleen door vreemden, maar ook door mensen die dicht bij hen staan.

Vrienden met kinderen praten over opvoeding, over school, over de uitdagingen van het ouderschap. Het zijn gesprekken waar jij niet aan mee kunt doen. Niet omdat je niet blij voor ze bent maar omdat het elke keer een kleine confrontatie is met wat jij niet hebt.

En dan is er de schaamte. Want waarom ben jij zo verdrietig, terwijl anderen het "gewoon accepteren"? Waarom kun jij niet gewoon doorgaan? Die vragen zijn niet eerlijk. Iedereen rouwt anders. En niemand heeft het recht om jou te vertellen hoe lang je verdriet mag duren.

Wat ook zwaar is: het gevoel dat je lichaam je heeft gefaald. Dat je iets niet kunt wat anderen zo makkelijk lijkt. Dat gevoel is begrijpelijk. Maar het klopt niet.

Onvruchtbaarheid is een medisch gegeven, geen persoonlijk falen. Jij hebt niets verkeerd gedaan.

Er is iets wat weinig mensen benoemen, maar wat bijna iedereen met ongewenste kinderloosheid herkent: je rouwt niet alleen om het kind. Je rouwt ook om jezelf.

Om de moeder die je had willen zijn. Om de vader die je had willen worden. Om hoe jouw leven eruit had gezien met kinderen erin. Dat is een verlies van identiteit een verlies van een toekomstversie van jezelf die je al jaren in je hoofd had.

Dat soort verlies heeft geen naam in onze samenleving.

Maar het is er wel.

En het mag gevoeld worden.

Er is geen stappenplan. Geen moment waarop het "klaar" is.

Ongewenste kinderloosheid is een verlies dat je leven lang meegaat niet altijd even zwaar, maar altijd aanwezig.

Wat helpt is erkenning. Dat je hardop mag zeggen: dit is moeilijk. Dat je niet hoeft te doen alsof het goed gaat als het niet goed gaat.

Dat je verdriet telt, ook al heeft niemand een overlijdensakte gezien.

Het helpt ook om te weten dat je niet de enige bent. Ongewenste kinderloosheid is een van de meest voorkomende en minst besproken vormen van verdriet. Er zijn mensen die precies begrijpen hoe het voelt als je bij een kraamvisite staat en niet weet waar je moet kijken.

Praten helpt.

Niet om het op te lossen want het is niet op te lossen. Maar om het te dragen. Om het even neer te leggen. Om te zeggen wat je niet zegt tegen de mensen die vragen hoe het gaat, omdat het antwoord te groot is voor een gewone dinsdagmiddag.

Benji is er voor precies dat moment. Zonder oordeel. Zonder oplossingen. Zonder dat je hoeft uit te leggen waarom je verdriet hebt om iets wat er nooit was.